वाक्प्रचार (vakprachara) म्हणजे काय ?
वाक्प्रचार (vakprachara) : मराठी भाषेत असे काही शब्द व शब्द समूह आहेत ज्यांचा शब्दशः अर्थ घेऊन न घेता त्या शब्दाच्या अर्था पेक्षा वेगळाच अर्थ प्राप्त होतो व तोच तो पुढे भाषेत रूढ होतो.
अशावेळी शब्दशः होणाऱ्या अर्थापेक्षा वेगळ्या व विशिष्ट अर्थाने रूढ होऊन बसलेल्या शब्द समूहाला “वाक्प्रचार” असे म्हणतात. यालाच “वाक्संप्रदाय” असेही म्हणतात.
![वाक्प्रचार (vakprachara)](https://atamarathi.in/wp-content/uploads/2024/01/Home-1024x576.webp)
For Example. उदाहरणासाठी पुढील वाक्य पाहू
• अंगाची लाही होणे – रागाने बेफाम होणे.
वरील वरील वाक्यात अंगाची लाही होणे याचा अर्थ रागाने बेफाम होणे असा होतो.
पुढे मराठी भाषेतील अजून काही वाक्प्रचार दिले आहेत ते पहा.
- अकलेचा खंदक – मूर्ख मनुष्य
- अंग धरणे – लठ्ठ होणे
- अंग काढून घेणे – सबंध तोडणे / जबाबदारी टाळणे
- अर्धचंद्र – गचांडी / हाकलपट्टी करणे
- आकाशाची कुऱ्हाड होणे -सर्व बाजूने संकटे येणे
- आकाश पाताळ एक करणे – नाहक आरडा ओरडा करणे
- कोंडमारा होणे – निरुपाय होणे
- खडे फोडणे – दोष देणे
- आकाशाला गवसणी घालने – शक्तीबाहेरची गोष्ट करून पाहणे
- खसखस पिकणे – मोठ्याने हसणे
- खून गाठ बांधणे – निच्छय करणे
काही महत्वाचे वाक्प्रचार
- गळ्यातला ताईत – अतिशय प्रिय वस्तू
- गाशा गुंडाळणे – निघून जाणे
- ग्वाही देणे – साक्ष देणे
- घर डोक्यावर घेणे – घरात आरडाओरडा करणे
- आभाळ फाटणे – सर्व बाजूने संकटे येणे
- इतिषश्री करणे – शेवट करणे
- उजेड पाडणे – मोठे काम करणे
- उखळ पांढरे होणे – पुष्कळ द्रव्य मिळणे
- उंटावरचा शहाणा – मूर्खपणाचा सल्ला देणारा
- उंबराचे फुल – क्वचित भेटणारी व्यक्ती
- एरंडाचे गुऱ्हाळ – कंटाळवाणे भाषण करणे
Also Read : – मराठी साहित्यिक ( Writer’s in Marathi Language)
- ओनामा – प्रारंभ
- गुण उधळणे – दुर्गुण दाखविणे
- कळीचा नारद भांडणे – लावणारा
- काखा वर करणे – जवळ काही नाही
- कानाडोळा करणे – लक्ष न देणे
- चतुर्भुज होणे – कैद होणे / लग्न होणे
- कागदी घोडे नाचविणे – फक्त लेखनात शूरपणा दाखविणे
- काक दृष्टीने पाहणे – न्याहाळणे
- कानावर पडणे – सहजपणे ऐकू जाणे
- कान उघडनी करणे – कडक शब्दात चुकीची जाणीव करून देणे
- घागर गडाचा सुभेदार – पाणक्या
- चुरमुरे खात बसणे – खजील होणे / पदरी काहीही न पडणे
- चहा करणे – स्तुती करणे
- चोरावर मोर बसणे – मात करणे
- छत्तीसचा आकडा – विरोध
- जमदग्नी – अतिशय रागीट मनुष्य
- जोडे फाटणे – खेटे घालने / नाहक इजा करणे
- जीव टांगणीला लागणे / चिंताग्रस्त होणे
- जखमेवर मीठ चोळणे – उनिवेवर प्रहार करणे
- जिवापाड जपणे – मायेने सांभाळने
- झाकले माणिक – साधा पण गुणी मनुष्य
- तळहाताचा फोड – अतिशय काळजीने जपणूक
- ताटाखालचे मांजर होणे – अंकित होऊन राहणे
- तारे तोडणे – वेड्यासारखे बोलणे
- तोंड टाकने – बरळणे
- तोंडात बोट घालने – नवल करणे
- तोंडावर येणे – फार जवळ येणे
- त्राटिका – कजाग बायको
- त्रेधा उडणे – फजिती होणे
इयत्ता ५ वी ते ८ वी च्या शिष्यवृत्ती (Scholarship) परीक्षेसाठी हे वाक्प्रचार खूप महत्वाचे (Important) आहेत.
- तिलांजली देणे – त्याग करणे
- थंडा फराळ करणे -उपाशी राहणे
- पांढऱ्या वर काळे करणे – लिहिणे
- पालथ्या घागरीवर पाणी -निषफळ श्रम
- थुंकी झेलणे – खुशामतीची सीमा गाठणे
- पोटाला चिमटा घेणे – अर्धपोटी राहणे
- पोबारा करणे – पळून जाणे
- दगडावरची रेघ – खोटे न ठरणारे शब्द
- फडशा पाडणे – संपविणे
- दात ओठ खाणे – चरफडणे
- ब्रम्हांड आठवने – भीती वाटणे
- दाद देणे – मन व्यक्त करणे / प्रशंसा करणे
- बोल लावणे – दोष देणे
- जीव मुठीत धरणे – मन घट्ट करणे
- बांगडी फुटणे – वैधव्य येणे
- बिनभाड्याचे घर – तुरुंग
- दीड शहाणा – मूर्ख
- बोटे मोडणे – व्यर्थ तडफडणे
मराठी वाक्प्रचार व त्यांचे अर्थ व त्यांचे वाक्यात उपयोग हे पोलीस भरती, स्पर्धा परीक्षा, स्कॉलरशिप, अशा विविध कामांसाठी उपयुक्त ठरते.
- शेणसडा होणे – परिस्थिती वाईट होणे / वाया जाणे
- सद्गदित होणे – गहिवरणे
- सळो की पळो करणे – त्रास देणे
- सव्यापसव्य करणे – यातायात करणे
- सारवासारव करणे – नीटनेटके करणे / संपादणे
- सूतोवाच करणे – प्रारंभ करणे
- सूंबाल्या करणे – पळून जाणे –
- हरताळ फासणे – नाश पावणे/विफल करणे
- हतबल होणे – असमर्थ ठरणे
- हळद लावणे – विवाह होणे
- हस्तक्षेप करणे – ढवळाढवळ करणे
- पांढऱ्यावर काळे करणे – लिहिणे
- पालथ्या घागरीवर पाणी – निष्फळ श्रम
- पोटास चिमटा घेणे – अर्धपोटी राहणे
- पोबारा करणे – पळून जाणे
- फडशा पाडणे – संपविणे
- ब्रह्मांड आठवणे – भीती वाटणे
- बोल लावणे – दोष देणे
- बांगडी फुटणे – वैधव्य येणे
- बिन भाड्याचे घर – तुरुंग
- बोटे मोडणे – व्यर्थ चरफडणे
- भागूबाई – भित्रा माणूस
- मनात मांडे खाणे- मनोराज्य करणे
- माशा मारणे – निरुद्योगी असणे
- मुभा असणे – मोकळीक असणे
- मुलाहिजा बाळगणे – पर्वा करणे
- मेतकूट जमणे – दृढ मैत्री होणे
- रसातळाला जाणे नाश होणे
- राम राम ठोकणे – निरोप देणे
- राम नसणे – अर्थ नसणे
- राम म्हणणे – मरणे
- लंकेची पार्वती – अंगावर दागिने नसलेली स्त्री
- वर्ज्य करणे – टाळणे
- वाकडे पाऊल पडणे – दुर्वर्तन करणे
- वाट लावणे नाश करणे
- वाखाणणी करणे – स्तुती करणे
- वाऱ्यावर सोडणे – दुर्लक्ष करणे
- विडा उचलणे -प्रतिज्ञा करणे
- षट्कर्णी होणे – गुप्त गोष्ट तिसऱ्यास सांगणे
- शहानिशा करणे – खात्री करणे
- धूळ चारणे – पूर्ण पराभव करणे
- धूळभेट – उभ्याउभ्या झालेली भेट
Download Marathi Calligraphy Texts Free
- धाबे दणाणणे – खूप भीती वाटणे
- न भूतो न भविष्यति होणे – पूर्वी न झालेली व पुढे न होणारी गोष्ट घडणे
- नाकी नऊ येणे – बेजार होणे
- टक लावून पाहणे – बारीक नजरेने पाहणे
- ठणठण गोपाळ – द्रव्य व विद्या दोन्ही नसलेला
- डोके खाजविणे – आठवण्याचा प्रयत्न करणे
- डोळे उघडणे – पश्चात्ताप होणे
- पड खाणे – माघार घेणे
- पदरात घालणे – स्वाधीन करणे
- पाणी पडणे – उत्साहभंग होणे
- पाणी पाजणे -पराभव करणे
- पाया घालणे – प्रारंभ करणे –
- पारा चढणे – खूप रागावणे –
- पाणउतारा करणे – अपमान करणे
- पायमल्ली करणे – धुडकावणे
- पांघरूण घालणे – दोष झाकणे
- हात ओला करणे – पैसा किंवा भोजन मिळणे
- हायसे वाटणे – सुटकेचे समाधान होणे
- हातपाय गाळणे – धीर सोडणे
- हात टेकणे – निरुपाय होणे
- हातखंडा असणे – कुशलता असणे
- हाडाची काडे करणे – खूप श्रमणे
- हातचा मळ – सहज घडणारी गोष्ट
- हात धरणे वरचढ ठरणे –
- हातातोंडाशी गाठ पडणे – जेमतेम खाण्यास मिळणे
- हातावर तुरी देणे – फसवून जाणे
- हंबरडा फोडणे – ओक्सीबोक्क्षी रडणे अनावर शोक होणे
मराठी वाक्प्रचार PDF Download करण्यासाठी पुढील Download बटनावर Click करा
3 thoughts on “वाक्प्रचार (vakprachara) व त्यांचे अर्थ | Marathi Grammar”
Comments are closed.