एकमेकांशेजारी येणारे दोन वर्ण एकमेकांमध्ये मिसळतात व त्यांचा एक जोडशब्द तयार होतो. वर्णांच्या अशा एकत्र होण्याच्या प्रकारास ‘संधी’ असे म्हणतात.
संधी होताना पहिल्या शब्दातील शेवटचा वर्ण व दुसऱ्या शब्दातील पहिला वर्ण हे एकमेकांमध्ये मिसळतात व त्या दोहोंबद्दल एक वर्ण तयार होतो. संधी म्हणजे सांधणे, जोडणे होय.
जवळ जवळ येणाऱ्या दोन वर्णापैकी दोन्ही व्यंजने असतील किंवा पहिला वर्ण व्यंजन व दुसरा वर्ण स्वर असेल तेव्हा त्याला व्यंजनसंधी असे म्हणतात. व्यंजन + व्यंजन किंवा व्यंजन + स्वर असे त्याचे स्वरूप असते.
![संधी | Sandhi | Atamarathi.in](https://atamarathi.in/wp-content/uploads/2024/01/sandhi-1024x576.webp)
संधीचे प्रकार
संधीचे एकूण ३ प्रकार पडतात ते खालीलप्रमाणे
- स्वरसंधी
- व्यंजनसंधी
- विसर्गसंधी
स्वरसंधी म्हणजे काय ?
एकमेकांशेजारी येणारे वर्ण (अक्षरे) हि जर “ने” या अक्षराने जोडले असतील तर तेथे जी संधी होते तिला “स्वरसंधी” असे म्हणतात.
स्वरसंधीची काही उदाहरणे पाहू (For Example)
- मुनी + इच्छा = मुनीच्छा
- देव + आलय = देवालय
- सूर्य + अस्त = सूर्यास्त
- विद्या + अर्थी = विद्यार्थी
- महिला + आश्रम = महिलाश्रम
- चंद्र + उदय = चंद्रोदय
व्यंजनसंधी म्हणजे काय ?
जवळ – जवळ येणाऱ्या दोन वर्णांपैकी दोन्ही व्यंजने असतील किंवा पहिला वर्ण व्यंजन व दुसरा वर्ण स्वर असेल अशा वेळी जी संधी होते त्यास व्यंजन संधी असे म्हणतात.
व्यंजन संधी मध्ये एकतर : व्यंजन + व्यंजन किंवा व्यंजन + स्वर असे स्वरूप पाहायला मिळतेॉ
आता अभ्यासासाठी काही उदाहरणे (Example) पाहू.
- विपद् + काल : द् + क् = त् + क् = त्क = विपत्काल
- सत् + आचार : त् + आ = द् + आ = दा = सदाचार
- षट् + रिपू : ट् + र् = ड् + र = ड्र = षड्रिपू
- जगत् + नाथ : त् + न् = न् + न् = जगन्नाथ
- सत् + मती : त् + म् = न् + म् = सन्मती
विसर्गसंधी
विसर्ग हा स्वतंत्र स्वर नसून तो स्वरादी आहे, हे आपण पाहिले. त्यामुळे कोणत्या तरी स्वरानंतर तो येतो. जसे अ + विसर्ग = अ:
विसर्गसंधी मध्ये एकत्र येणाऱ्या वर्णांतील पहिला वर्ण विसर्ग व दुसरा वर्ण व्यंजन किंवा स्वर असतो तेव्हा त्याला विसर्गसंधी असे म्हणतात.
संधीची काही उदाहरणे | Some Examples
- ज्ञान + ईश्वर = ज्ञानेश्वर
- सह + अनुभूती = सहानुभूती
- प्रश्न + उत्तर = प्रश्नोत्तर
- पर + उपकार = परोपकार
- हर + एक = हरेक
- प्रति + अक्ष = प्रत्यक्ष
- धारा + उष्ण = धारोष्ण
- अयोध्या + ईश = अयोध्येश
- जगत् + ईश्वर = जगदीश्वर
हे पण वाचा : समानार्थी शब्द | Marathi Synonyms | Marathi Samanarthi shabd
- जगत् + जीवन = जगज्जीवन
- भगवत् + गीता = भगवद्गीता
- भाषा + अंतर = भाषांतर
- मत् + माता = मन्माता
- दिक् + अंतर = दिगंतर
- यथा + इष्ट = यथेष्ट
- निः + इच्छ = निरिच्छ
- सत् + मती = सन्मती
- अन्य + उक्ती = अन्योक्ती
- चंद्र + अस्त = चंद्रास्त
- अल्प + आहार = अल्पोपहार
पुढील संधी सोडवा :
- परि + ईक्षा = परीक्षा
- दीर्घ + उत्तरी = दीर्घोत्तरी
- वन + औषधी = वनौषधी
- प्रति + अंतर = प्रत्यंतर
- चिंता + आतुर = चिंतातुर
- नील + आकाश = नीलाकाश
- लंका + अधिपती = लंकाधिपती
- गुरु + आज्ञा = गुर्वाज्ञा
- वि + आसंग = व्यासंग
Also Read : बौद्धिक अक्षमता (Mental Retardation)
- भगवत् + भक्ती = भगवद्भक्ती
- भगवत् + नाम = भगवन्नाम
- हेतु + आभास = हेत्वाभास
- सम् + आलोचन = समालोचन
- पुनः + आगमन = पुनरागमन
- आयुः + वेद = आयुर्वेद
- धनुः + वात = धनुर्वात
- उत् + ज्ज्वल = उज्ज्वल
- गण + ईश + उत्सव = गणेशोत्सव
- सत् + चित् + आनंद = सच्चिदानंद
Also Read : प्रयोग ( Prayog) | मराठी व्याकरण
संधी शब्दाची PDF Download करण्यासाठी पुढे दिलेल्या Download बटनावर Click करा.
1 thought on “संधी | स्वरसंधी | व्यंजनसंधी | विसर्गसंधी”
Comments are closed.